Béo phì, giảm cân và thuốc GLP-1: Những điều cần biết!

Thừa cân, béo phì là tình trạng đặc trưng bởi sự tích lũy mỡ bất thường hoặc quá mức, có thể làm ảnh hưởng đến sức khỏe. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ béo phì đang gia tăng trên toàn cầu và là yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh lý mạn tính như đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch, tăng huyết áp và một số loại ung thư. Vậy nguyên nhân thừa cân, béo phì là do đâu? Vì sao ăn ít vẫn không giảm cân? Béo bụng liên quan đến bệnh lý gì và có nên dùng thuốc GLP-1 để giảm cân? Theo dõi bài viết để có lời giải đáp!

Nguyên nhân thừa cân, béo phì: Vì sao ăn ít không giảm cân?

Cân nặng chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như di truyền, lối sống, tình trạng sức khoẻ, độ tuổi… chứ không chỉ phụ thuộc vào lượng thức ăn.Về nguyên tắc, tăng cân xảy ra khi năng lượng nạp vào trong thời gian dài vượt quá năng lượng cơ thể sử dụng. Tuy nhiên, việc điều hòa cân nặng của cơ thể rất phức tạp và có thể thay đổi trong quá trình giảm cân. Việc ăn ít vẫn không giảm cân có thể là do:

• Ước tính chưa chính xác lượng năng lượng nạp vào. Nhiều loại đồ uống, nước sốt hoặc món ăn vặt có thể cung cấp nhiều năng lượng hơn người dùng nghĩ.
• Giảm hoạt động thể lực. Khi ăn ít hơn, một số người cũng vô tình giảm mức độ vận động, khiến tổng năng lượng tiêu hao không thay đổi nhiều.
• Thiếu ngủ hoặc căng thẳng kéo dài. Các yếu tố này có thể ảnh hưởng đến hormone điều hòa cảm giác đói và no, đồng thời khiến việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn hơn.
• Cơ thể thích nghi trong quá trình giảm cân: Khi cân nặng giảm, cơ thể cần ít năng lượng hơn để duy trì các hoạt động hằng ngày. Đồng thời, các cơ chế sinh học liên quan đến cảm giác đói, no và điều hòa năng lượng có thể thúc đẩy việc ăn uống trở lại và làm chậm quá trình giảm cân. 
• Một số bệnh lý hoặc thuốc điều trị. Suy giáp,  hội chứng nội tiết chuyển hóa buồng trứng (PMOS) hoặc một số thuốc điều trị có thể ảnh hưởng đến cân nặng (điều trị rối loạn tâm thần, động kinh, glucocorticoid,…).

Nếu đã duy trì chế độ ăn, luyện tập hợp lý nhưng vẫn không đạt hiệu quả, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá toàn diện thay vì tự ý áp dụng các phương pháp giảm cân cực đoan hoặc sử dụng thuốc theo lời truyền miệng.

Béo bụng liên quan đến những bệnh gì?

Theo WHO và Hướng dẫn Chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026 của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), thừa cân và béo phì, đặc biệt là béo bụng, có liên quan đến nguy cơ cao mắc:

• Đái tháo đường type 2.
• Tăng huyết áp.
• Rối loạn lipid máu.
• Bệnh tim mạch.
• Gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD).
• Bệnh lý xương khớp, ung thư,…
• Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn…

Làm thế nào để giảm cân hiệu quả và an toàn?

Ở hầu hết trường hợp thừa cân, béo phì, việc thay đổi lối sống, bao gồm xây dựng chế độ ăn cân đối, tăng cường hoạt động thể lực và thay đổi lối sống vẫn đóng vai trò nền tảng.

Cải thiện cân nặng bằng cách thay đổi lối sống

– Lựa chọn chếđộ ăn phù hợp với tình trạng sức khỏe theo khuyến cáo của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng. Một số  nguyên tắc thường được khuyến nghị gồm:

• Giảm tổng năng lượng nạp vào mỗi ngày.
• Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein nạc.
• Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường và thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa hoặc đường bổ sung.
• Kiểm soát khẩu phần ăn thay vì chỉ cắt bỏ một nhóm thực phẩm.
• Lựa chọn chế độ ăn phù hợp với bệnh lý đi kèm và sở thích của từng người để tăng khả năng duy trì lâu dài.

– Tăng cường vận động: Duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần. Ngoài việc tập thể dục, cần tăng cường vận động trong sinh hoạt hằng ngày như đi bộ nhiều hơn, sử dụng cầu thang thay vì thang máy… Đối với người đang giảm cân, tập luyện sức mạnh cũng có vai trò quan trọng trong việc duy trì khối cơ.

–  Thay đổi hành vi và lối sống: Giảm căng thẳng và chú ý ngủ đủ giấc. Trường hợp nghi ngờ cân nặng tăng do bệnh lý hoặc thuốc điều trị, cần trao đổi với bác sĩ để có hướng xử lý phù hợp.

Điều trị thừa cân, béo phì bằng thuốc

Ngoài việc thay đổi lối sống, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp thêm các phương pháp khác, bao gồm điều trị bằng thuốc. Một trong những nhóm thuốc đang được quan tâm hiện nay là thuốc chủ vận thụ thể GLP-1 (GLP-1 receptor agonists – GLP-1 RA).

Thuốc GLP-1 là gì? Thuốc GLP-1 có tác dụng gì?

GLP-1 RA là nhóm thuốc mô phỏng hoạt động của hormone GLP-1 tự nhiên trong cơ thể, giúp tăng tiết insulin, ức chế tiết glucagon và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, tăng cảm giác no lâu. Nhờ đó, thuốc góp phần kiểm soát đường huyết và hỗ trợ giảm cân. 

Hiện nay, FDA đã phê duyệt một số thuốc thuộc nhóm GLP-1 RA để điều trị béo phì hoặc hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, đây là nhóm thuốc kê đơn và cần được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ. 

Các thuốc này không thay thế chế độ ăn và hoạt động thể lực mà thường được sử dụng như một phần của chiến lược điều trị toàn diện. 

Ai không nên tự ý dùng thuốc giảm cân GLP-1?

Thuốc điều trị béo phì, bao gồm thuốc thuộc nhóm GLP-1 RA cần được bác sĩ chỉ định sau khi đánh giá chỉ số BMI, bệnh đồng mắc, tiền sử bệnh và các thuốc đang sử dụng. Do đó, với trường hợp chỉ muốn giảm vài kilogram vì mục đích thẩm mỹ thì bạn không nên tự ý sử dụng thuốc.

Đặc biệt, thuốc điều trị béo phì không nên được sử dụng trong thai kỳ; người đang mang thai hoặc có kế hoạch mang thai cần trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng thuốc quản lý cân nặng.

Kết luận

Đối với việc kiểm soát cân nặng, việc thay đổi chế độ ăn uống, lối sống vẫn đóng vai trò nền tảng. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc như thuốc GLP-1 để hỗ trợ giảm cân. Tuy nhiên, bạn không nên tự ý mua thuốc trên mạng, sử dụng thuốc theo lời truyền miệng hoặc áp dụng các phương pháp giảm cân cực đoan khi chưa được tư vấn chuyên môn.