Suy thận tiến triển có mấy giai đoạn? Điều trị thế nào?

Bệnh thận mạn tính (Chronic Kidney Disease – CKD) có thể diễn biến âm thầm trong nhiều năm và hầu như không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm. Nếu không được phát hiện và kiểm soát đúng cách, bệnh có thể gây suy thận tiến triển.

Biểu hiện của CKD thường là giảm mức lọc cầu thận hoặc các dấu hiệu tổn thương thận như albumin niệu. 

Ngay cả khi nguyên nhân ban đầu gây tổn thương đã biến mất, thận vẫn tiếp tục suy giảm chức năng theo thời gian do các phản ứng tự thích nghi thứ phát không mong muốn. 

Việc trang bị kiến thức về quá trình này là rất cần thiết để chủ động bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.

5 giai đoạn suy thận tiến triển

Tổ chức Thận Quốc gia Hoa Kỳ (KDIGO) chia quá trình này thành 5 giai đoạn chính dựa trên chỉ số mức lọc cầu thận ước tính (eGFR). 

Theo cách phân loại hiện nay, bệnh thận mạn được chia thành các nhóm G1 đến G5 dựa trên eGFR. Giai đoạn G3 được chia thành G3a và G3b vì nguy cơ biến chứng và tiến triển bệnh khác nhau.

Bảng so sánh suy thận cấp (AKI) và suy thận mạn tiến triển (CKD)

Điều trị suy thận tiến triển

Mục tiêu điều trị bệnh thận mạn tiến triển là:

• Làm chậm tốc độ suy giảm chức năng thận.
• Kiểm soát nguyên nhân gây bệnh.
• Giảm albumin niệu khi có chỉ định.
• Kiểm soát huyết áp và đường huyết.
• Giảm nguy cơ bệnh tim mạch.
• Phát hiện và điều trị các biến chứng của CKD.
• Chuẩn bị phù hợp cho điều trị thay thế thận khi bệnh tiến triển đến suy thận.

Phác đồ điều trị cần được cá thể hóa theo nguyên nhân bệnh, eGFR, mức albumin niệu, bệnh lý đi kèm và các thuốc đang sử dụng.

Kiểm soát huyết áp và albumin niệu

Kiểm soát huyết áp là một trong những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ tiến triển CKD.

Ở một số người bệnh có albumin niệu, bác sĩ có thể chỉ định thuốc ức chế hệ renin-angiotensin như ACEi hoặc ARB. KDIGO 2024 khuyến cáo sử dụng các thuốc này trong những nhóm bệnh nhân CKD có albumin niệu phù hợp, đồng thời cần theo dõi creatinin và kali máu sau khi bắt đầu hoặc tăng liều. Không nên tự ý phối hợp ACEi với ARB hoặc tự thay đổi liều thuốc huyết áp.

Kiểm soát đường huyết ở người bệnh đái tháo đường

Đái tháo đường là một trong những nguyên nhân quan trọng gây CKD. Kiểm soát đường huyết theo mục tiêu cá nhân hóa giúp giảm nguy cơ biến chứng thận và tim mạch.

Một số thuốc có tác dụng bảo vệ tim mạch và thận ngoài tác dụng kiểm soát đường huyết. Trong đó, thuốc ức chế SGLT2 hiện là một thành phần quan trọng trong điều trị nhiều nhóm bệnh thận đái tháo đường và một số người bệnh thận không mắc đái tháo đường. Việc sử dụng phải dựa trên eGFR, albumin niệu, bệnh đi kèm và chống chỉ định cụ thể.

Ở những bệnh nhân có tình trạng ứ dịch, bác sĩ có thể cân nhắc dùng  thuốc lợi tiểu, hạn chế lượng nước uống và muối ăn để cải thiện tình trạng ứ dịch cho bệnh nhân 

Điều trị thiếu máu

CKD có thể gây thiếu máu do thận giảm sản xuất erythropoietin, bên cạnh nhiều yếu tố khác như thiếu sắt hoặc viêm.

Điều trị có thể bao gồm bổ sung sắt khi có chỉ định và thuốc kích thích tạo hồng cầu ở những người bệnh phù hợp. Không nên tự ý sử dụng erythropoietin hoặc bổ sung sắt khi chưa được đánh giá nguyên nhân thiếu máu.

Điều trị rối loạn khoáng chất và bệnh xương do CKD

Khi chức năng thận suy giảm, quá trình điều hòa phospho, canxi, vitamin D và hormone tuyến cận giáp bị rối loạn. Điều này có thể dẫn đến bệnh lý khoáng chất và xương liên quan CKD.

Tùy kết quả xét nghiệm và tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định điều chỉnh chế độ ăn, vitamin D, canxi hoặc các thuốc kiểm soát phospho. Không nên tự bổ sung vitamin D hoặc canxi vì nguy cơ rối loạn chuyển hóa nếu sử dụng không phù hợp. 

Kiểm soát tăng kali máu và toan chuyển hóa

Khi chức năng thận giảm nặng, khả năng đào thải kali và acid của cơ thể có thể suy giảm. Tăng kali máu nặng có thể gây rối loạn nhịp tim và là tình trạng này cần được xử trí cấp cứu. Không phải tất cả người bệnh CKD đều phải kiêng hoàn toàn các thực phẩm giàu kali. Chế độ ăn cần được điều chỉnh dựa trên kết quả kali máu, thuốc đang dùng, chức năng thận và chế độ ăn của từng người.

Tương tự, toan chuyển hóa có thể xuất hiện khi thận không còn đào thải acid hiệu quả. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kê thuốc kiềm hóa như sodium bicarbonate sau khi đánh giá xét nghiệm và tình trạng lâm sàng. 

Điều chỉnh chế độ ăn và lối sống

Dinh dưỡng trong CKD cần được cá thể hóa. Một số nguyên tắc thường được bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng cân nhắc gồm:

• Hạn chế natri để hỗ trợ kiểm soát huyết áp và tình trạng ứ dịch.
• Bảo đảm lượng protein phù hợp, tránh ăn quá nhiều protein.
• Điều chỉnh kali hoặc phospho khi có chỉ định.
• Duy trì đủ năng lượng để phòng suy dinh dưỡng.
• Kiểm soát cân nặng và duy trì hoạt động thể chất phù hợp.
• Không hút thuốc.
• Hạn chế rượu bia theo tình trạng sức khỏe.

Nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo từng giai đoạn CKD, đặc biệt khi người bệnh có đái tháo đường, suy dinh dưỡng hoặc đang lọc máu. Vì vậy, không nên tự áp dụng chế độ “ăn kiêng cho người suy thận” giống nhau cho tất cả mọi người.

Điều trị suy thận mạn tính giai đoạn cuối

Khi điều trị suy thận mạn không đáp ứng, thận dần bị suy yếu. Người bệnh sẽ bước vào giai đoạn cuối (eGFR <15ml/ph/1.73m2 da). Chức năng thận chỉ còn lại 15%, không còn khả năng lọc bỏ những chất độc, dịch dư thừa khỏi cơ thể. Phương pháp điều trị khi đó sẽ là tiến hành lọc máu (chạy thận nhân tạo, thẩm phân phúc mạc) hay cấy ghép thận.

Kết luận

Suy thận tiến triển là một quá trình dài âm thầm nhưng đầy rủi ro nếu chúng ta bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo sớm. Việc duy trì huyết áp, đường huyết ổn định, lối sống lành mạnh, hạn chế sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc bừa bãi và kiểm tra sức khỏe định kỳ là những cách thiết thực và hiệu quả để bảo vệ chức năng thận của bạn.

Nếu bạn nằm trong nhóm nguy cơ cao (đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc có tiền sử gia đình bị bệnh thận…) hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa để thực hiện hai xét nghiệm đơn giản nhưng vô cùng quan trọng: kiểm tra chỉ số eGFR máu và chỉ số đạm trong nước tiểu (uACR). Phát hiện sớm chính là chìa khóa vàng để ngăn chặn suy thận tiến triển!