Di chứng lâu dài của RSV – Nguy cơ hen suyễn và hô hấp kéo dài

Nhiều cha mẹ nghĩ nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV) giống như một cơn cảm lạnh thông thường, vài ngày ho, sổ mũi rồi sẽ khỏi. Thế nhưng, ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, RSV có thể là mối đe dọa nguy hiểm vì có thể tiến sâu vào đường hô hấp, gây viêm phổi, viêm tiểu phế quản và khiến trẻ phải nhập viện điều trị [1]. Đáng lo hơn, một số trẻ nhiễm RSV sau khi khỏi bệnh vẫn tiếp tục khò khè, khó thở, thậm chí có nguy cơ mắc hen suyễn [2]. Hiểu đúng về RSV chính là cách cha mẹ bảo vệ con khỏi những hệ lụy lâu dài của căn bệnh này.

RSV không chỉ gây ra hậu quả ngắn hạn

Mỗi người mẹ đều có một bản năng: lắng nghe hơi thở của con. Tiếng thở đều đặn là dấu hiệu của sự bình yên. Nhưng nếu một đêm, mẹ nghe thấy tiếng thở khò khè, tiếng ho dai dẳng, hay con bỗng bỏ bú, mệt mỏi, thì đó có thể là lúc RSV – virus hợp bào hô hấp – đã âm thầm tìm đến [3].

RSV là nguyên nhân chính gây nhập viện vì viêm phổi, viêm tiểu phế quản [4]. Theo thống kê, mỗi năm RSV gây ra khoảng 3,6 triệu ca nhập viện vì viêm đường hô hấp dưới cấp ở trẻ nhỏ và gần 45.000 ca tử vong ở trẻ dưới 6 tháng tuổi do RSV [5], [6]. Đây là con số đáng chú ý, đặc biệt vượt trội so với các tác nhân gây bệnh khác, chẳng hạn như cúm. Theo thống kê, số ca nhập viện ở trẻ dưới 5 tuổi có liên quan đến cúm là khoảng 870.000 ca. [5]

Trẻ nhiễm RSV có nguy cơ đối mặt với các biến chứng nghiêm trọng. Bệnh cảnh thường gặp nhất ở trẻ em là viêm tiểu phế quản – tình trạng viêm các đường dẫn khí nhỏ trong phổi gây khò khè, thở nhanh, thậm chí suy hô hấp. Ở trẻ em dưới một tuổi, có đến 40% các trường hợp nhiễm RSV tiến triển thành viêm tiểu phế quản [3]. Viêm tiểu phế quản do RSV là nguyên nhân chính dẫn đến nhập viện ở trẻ nhỏ. Nguy hiểm nhất là nhiễm RSV ở trẻ sơ sinh có thể dẫn đến bệnh nặng, đòi hỏi phải nhập viện thở máy tại đơn vị chăm sóc đặc biệt sơ sinh (NICU) [3].

Đáng lưu ý là tình trạng nhiễm RSV không dừng lại ở những biến chứng cấp tính, chúng còn có thể để lại các di chứng lâu dài, ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp trẻ trong nhiều năm sau đó. Nhiễm trùng đường hô hấp dưới do RSV trong giai đoạn sơ sinh là một yếu tố nguy cơ dẫn đến việc trẻ phải tái nhập viện nhiều lần do các bệnh lý hô hấp trong những năm tiếp theo. Bệnh phổi nặng có thể dẫn đến tình trạng thiếu oxy trong cơ thể, mệt mỏi cơ hô hấp, suy giảm chức năng phổi kéo dài và đôi khi dẫn đến tử vong. [7]

Tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp dưới do RSV trong giai đoạn đầu đời có thể để lại những tổn thương âm thầm nhưng dai dẳng như những cơn khò khè tái phát, hen suyễn và suy giảm sức khỏe phổi sau đó [7]. 

Viêm tiểu phế quản do RSV cũng có liên quan đến bệnh hen suyễn nặng hơn. Một nghiên cứu cho thấy, trẻ từng nhập viện vì RSV có tỷ lệ mắc hen suyễn nặng và dùng thuốc cao gấp 3 lần so với trẻ chưa từng nhập viện vì bệnh hô hấp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của con, khiến con không thể vui chơi như những đứa trẻ khác; mà còn khiến cha mẹ phải đối mặt với những lo lắng kéo dài, chi phí điều trị tăng cao, và thời gian chăm sóc bị kéo dài. [8] 

Dự phòng RSV từ sớm để ngăn ngừa di chứng cho trẻ

Do không có phương pháp điều trị đặc hiệu cho RSV và trẻ nhiễm RSV có thể gặp những biến chứng nặng nề có thể không hồi phục được nên cha mẹ hãy chú ý bảo vệ bé ngay từ sớm. 

Bắt đầu từ tam cá nguyệt thứ ba, cơ thể mẹ bắt đầu truyền cho con những yếu tố miễn dịch quý giá thông qua nhau thai – quá trình này gọi là miễn dịch thụ động. Đây chính là lớp lá chắn đầu tiên giúp bé chống lại các nguy cơ trong giai đoạn sơ sinh, khi hệ miễn dịch của con còn chưa hoàn thiện [9]. 

Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tam cá nguyệt thứ ba là thời điểm lý tưởng để mẹ chủ động trao đổi với bác sĩ sản khoa về các giải pháp hỗ trợ tăng cường miễn dịch thụ động cho bé. [7]

Sau sinh – cả nhà cùng bảo vệ hơi thở của con

RSV không chỉ lây qua không khí, mà còn qua tiếp xúc gần – đặc biệt là những hành động yêu thương như ôm, hôn, bế ẵm. Người lớn có thể mang virus trong giai đoạn ủ bệnh mà không có triệu chứng rõ ràng, nhưng vẫn có khả năng lây cho trẻ sơ sinh. [10]

Do đó sau sinh, gia đình – nơi trẻ sẽ gắn bó và khôn lớn – cũng là nơi RSV dễ lây lan nhất. Những hành động nhỏ nhưng nhất quán của cả nhà có thể tạo thành “vòng bảo vệ” vững chắc cho trẻ: [10]

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng
• Che miệng khi ho hoặc hắt hơi
• Giữ nhà cửa thông thoáng, sạch sẽ
• Hạn chế hôn hoặc tiếp xúc gần với trẻ khi có dấu hiệu cảm lạnh.

Như vậy, cha mẹ có thể nhận thấy RSV là mối lo ngại đáng kể cho các bé đặc biệt với trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi. Để hơi thở của con được khỏe mạnh, bình an sau 9 tháng chờ đợi – mẹ cần chuẩn bị từ hôm nay. Phòng bệnh hơn chữa bệnh, do đó, để có thể phòng ngừa và giảm thiểu các biến chứng nặng ở trẻ do RSV gây ra, mẹ bầu đừng quên tham vấn ý kiến bác sĩ về việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa chủ động ngay từ khi bé còn trong bụng mẹ nhé. 

Lưu ý: Thông tin về sức khỏe trong tài liệu này chỉ được cung cấp cho mục đích giáo dục và không nhằm mục đích thay thế việc tham khảo ý kiến với chuyên gia tại các cơ sở y tế. Tất cả các quyết định liên quan đến việc chăm sóc bệnh nhân phải được thực hiện bởi chuyên gia tại các cơ sở y tế dựa trên việc xem xét các đặc điểm riêng biệt của từng bệnh nhân và dựa trên đánh giá và điều trị của nhân viên y tế.

PP-A1G-VNM-022