Với các mẹ sắp sinh mổ, chắc hẳn ngoài nỗi lo về quá trình sinh nở thì trăn trở mà hầu như mẹ nào cũng có đó là sức khoẻ của bé. Bé sinh mổ liệu có yếu hơn bé sinh thường? Nếu sau sinh mổ không có sữa cho bé thì phải làm sao? Bài viết sau Hello Bacsi sẽ giúp bạn giải đáp tất tần tật các thông tin kể trên để mẹ hiểu hơn về sức khỏe của bé sinh mổ cũng như cách chăm sóc bé tốt nhất sau sinh.
Trẻ sinh mổ có miễn dịch yếu, dễ bị bệnh: Điều này liệu có đúng?
Miễn dịch yếu, bất lợi về miễn dịch là những điều rất hay được nhắc đến khi nói về sức khỏe của trẻ sinh mổ. Thực tế, nghiên cứu cho thấy miễn dịch của bé sinh mổ sẽ có nguy cơ kém hơn bé sinh thường [1]. Tuy nhiên, nếu mẹ chăm sóc bé đúng cách sau sinh, đặc biệt về chăm sóc dinh dưỡng để củng cố hệ miễn dịch cho bé thì bé sinh mổ vẫn phát triển khoẻ mạnh.
Lý giải cho việc bé sinh mổ có nguy cơ miễn dịch kém chủ yếu là do phương thức sinh nở. Bé không đi qua đường sinh tự nhiên của mẹ nên không được tiếp với hệ vi sinh vật tại đường sinh tự nhiên. Điều này khiến hệ vi sinh đường ruột của bé sinh mổ có sự khác biệt. Các chủng lợi khuẩn thường thấy ở bé sinh thường và người trưởng thành khỏe mạnh bị thiếu hụt, thay vào đó là hại khuẩn từ môi trường bệnh viện và phòng mổ [1], [2]. Sự khác biệt này khiến hệ vi sinh đường ruột của bé có nguy cơ mất cân bằng, ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ ruột và gián tiếp gây ra các bất lợi về miễn dịch.
Không dừng lại ở đó, nếu sinh sớm, bé sinh mổ còn mất đi cơ hội nhận được một lượng lớn kháng thể IgG từ mẹ. Đây là kháng thể quan trọng, được truyền từ mẹ sang bé qua nhau thai để bảo vệ bé trong những tháng đầu đời [3]. Nghiên cứu cho thấy, lượng kháng thể IgG ở bé sinh mổ có thể thấp hơn đến 45% so với bé sinh thường. [4] Ngoài ra, bé sinh mổ còn chậm tiếp xúc với sữa non có lượng kháng thể IgA dồi dào [3]. Điều này khiến bé có nguy cơ thiếu đi sự bảo vệ của kháng thể cũng như các yếu tố miễn dịch khác trong sữa mẹ.
Nhìn chung, nỗi lo bé sinh mổ “yếu” hơn bé sinh thường là có căn cứ. Tuy nhiên, mẹ không cần quá lo lắng. Chỉ cần chăm sóc bé đúng cách sau sinh thì mẹ hoàn toàn có thể giúp bé củng cố hệ miễn dịch và lớn lên khỏe mạnh.
Bất lợi về miễn dịch khiến trẻ sinh mổ gặp phải nguy cơ gì?
Hệ miễn dịch khỏe mạnh là yếu tố quan trọng giúp cơ thể có khả năng ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm bệnh tật. Ở trẻ nhỏ, những năm đầu đời, bé sẽ được bảo vệ nhờ vào miễn dịch thụ động nhận từ mẹ qua nhau thai và sữa mẹ, cùng với đó, hệ miễn dịch tự thân cũng dần hoàn thiện theo sự phát triển của bé. Tuy nhiên, sự bảo vệ từ mẹ không kéo dài lâu, trong khi hệ miễn dịch của bé cần nhiều năm để hoàn thiện [5]. Điều này tạo thành một giai đoạn khoảng trống miễn dịch, giai đoạn trẻ dễ bị tấn công bởi mầm bệnh và thường kéo từ 6 tháng đến 3 tuổi [6].
Theo các chuyên gia nhi khoa, thời gian và mức độ diễn ra giai đoạn khoảng trống miễn dịch sẽ khác nhau ở mỗi trẻ [6]. Với bé sinh mổ, giai đoạn này có thể diễn ra sớm hơn do bé thiếu hụt miễn dịch thụ động nhận từ mẹ (kháng thể IgG, kháng thể IgA cùng nhiều yếu tố miễn dịch khác) [3]. Cùng với đó, thời gian của giai đoạn này ở bé sinh mổ cũng có thể kéo dài nếu mẹ không chăm sóc đúng cách, không chú ý đến việc củng cố hệ miễn dịch cho bé.
Không dừng lại ở đó, nghiên cứu cũng cho thấy nếu so với bé sinh thường, bé sinh mổ sẽ có nguy cơ mắc các bệnh như hen suyễn, nhiễm trùng, đặc biệt là nhiễm trùng đường tiêu hóa, đường hô hấp và nhiễm trùng do virus cao hơn. Nguy cơ này tiếp tục kéo dài cho đến khi trẻ được 5 tuổi. Và nguyên nhân dẫn đến điều này được cho là do sự khác biệt về hệ vi sinh vật giữa trẻ sinh mổ so với trẻ sinh thường. [1]
Làm thế nào để “bù đắp” miễn dịch, giúp bé sinh mổ phát triển khỏe mạnh?
Để “bù đắp” miễn dịch cho trẻ sinh mổ, mẹ nên củng cố miễn dịch cho bé từ những ngày đầu thông qua chế độ chăm sóc dinh dưỡng. Hãy cố gắng cho bé bú mẹ vì sữa mẹ sẽ có các thành phần giúp tăng cường miễn dịch cho trẻ như:
-
- Kháng thể: Các kháng thể như IgG, IgA… đóng vai trò như “vaccine tự nhiên” giúp bảo vệ trẻ khỏi nhiễm trùng. Đặc biệt, kháng thể IgA giúp bao phủ niêm mạc ruột để ngăn chặn sự lây nhiễm gây ra bệnh tật [7].
- Lactoferrin – phân tử “diệu kỳ”: Đây là một protein miễn dịch thường được tìm thấy trong sữa mang đến các tác dụng nổi bật như:
- Hỗ trợ cơ thể hấp thu khoáng chất sắt, từ đó giúp giảm nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt
- Hỗ trợ điều hòa hệ thống miễn dịch bằng các tác động đến sự tăng sinh, trưởng thành và hoạt động của các tế bào miễn dịch
- Hạn chế viêm nhiễm, stress oxy hóa…
- Bảo vệ cơ thể chống lại nhiều bệnh lý khác nhau bao gồm thiếu máu do thiếu sắt, nhiễm trùng huyết và tiêu chảy… [8]
- HMO và lợi khuẩn:
-
- HMO: HMO nuôi dưỡng lợi khuẩn, tạo hàng rào bảo vệ đường ruột và giảm nhiễm trùng đường tiêu hóa/hô hấp. [9]
- Lợi khuẩn: Sữa mẹ chứa hệ vi sinh vật đa dạng, gồm các lợi khuẩn như Lactobacillus, Bifidobacterium… giúp hình thành hệ vi sinh đường ruột ở trẻ, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường hệ miễn dịch… [9]
Khi trẻ bước vào giai đoạn ăn dặm, hãy ưu tiên bổ sung các thực phẩm theo mùa, điều này giúp đảm bảo bữa ăn của bé luôn tươi ngon. Bên cạnh đó, mẹ cần chú ý xây dựng chế độ ăn uống đa dạng, đủ chất, đặc biệt là bổ sung các vitamin và dưỡng chất giúp củng cố và tăng cường miễn dịch cho trẻ, nổi bật như [10]:
- Vitamin A hoặc beta-carotene: Là chất chống oxy hóa, bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do gây ra, có nhiều trong khoai lang, bí đỏ, cà rốt, bông cải xanh, cải bó xôi…
- Vitamin C: Giúp tạo collagen, hỗ trợ làm lành vết thương và cũng là chất chống oxy hóa. Vitamin C có nhiều trong trái cây họ cam quýt, bông cải xanh…
- Vitamin E: Chống oxy hóa mạnh, giúp giảm viêm trong cơ thể. Nguồn thực phẩm gồm các loại hạt, hạt giống, quả bơ…
- Kẽm (Zinc): Khoáng chất cần thiết cho hệ miễn dịch, từ việc duy trì hàng rào da đến tạo enzyme. Kẽm có trong các loại đậu, hạt, hải sản, thịt gia cầm…
- Omega-3: Giúp giảm viêm, có nhiều trong cá ngừ vây dài, cá hồi, hạt chia, hạt lanh, cá mòi…
- Axit Folic/ folate: Axit folic giúp duy trì khả năng miễn dịch bẩm sinh, hỗ trợ phản ứng miễn dịch qua trung gian tế bào. Các loại đậu, quả bơ, rau ăn lá xanh là những thực phẩm tự nhiên chứa nhiều folate. [11]
Để việc tăng cường miễn dịch cho trẻ đạt hiệu quả, ngoài việc chăm sóc dinh dưỡng, mẹ cần chú ý tiêm phòng cho bé đầy đủ, đúng lịch. Điều này giúp bảo vệ bé khỏi những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm [5] đặc biệt là các bệnh có nguy cơ để lại di chứng, gây tử vong cho trẻ nhỏ.
Trường hợp mẹ không thể cho bé bú thì phải làm sao để có thể tăng cường miễn dịch cho trẻ?
Với những trường hợp này, mẹ có thể nhờ đến sự hỗ trợ của những nguồn dinh dưỡng có thành phần hỗ trợ tăng cường miễn dịch cho trẻ. Mẹ nên ưu tiên nguồn dinh dưỡng có phức hợp dưỡng chất tăng cường hệ miễn dịch thế hệ mới gồm 4 yếu tố quan trọng:
- Nguyên liệu IgHM: Các nghiên cứu ứng dụng công nghệ cao đã giúp chọn lọc chính xác cấu trúc các phân tử protein trong sữa non bò để tách lọc thành nguyên liệu IgHM chứa nhóm kháng thể tương đồng về cấu trúc với kháng thể trong sữa mẹ (Immunoglobulin like Human Milk). Đây là một bước đột phá mang lại nguồn dưỡng chất miễn dịch mới theo tiêu chí chọn lọc có định hướng để đem lại hiệu quả cao hơn nhưng vẫn đảm bảo tính tự nhiên của nguyên liệu, giúp hệ tiêu hóa non nớt của bé dễ hấp thu. IgHM không phải là Immunoglobulin M trong miễn dịch học và hiện đang được ứng dụng trong một số công thức dinh dưỡng hiện đại giúp hỗ trợ tăng cường miễn dịch mạnh, đặc hiệu cho trẻ. Đây cũng được xem là giải pháp dinh dưỡng hỗ trợ bé tăng đề kháng hiệu quả khi mẹ không đủ điều kiện cho bé bú hoặc bé đã cai sữa.
- Sữa non Colos IgG 24h với lượng kháng thể IgG cao giúp “bù đắp” phần nào lượng kháng thể IgG bị thiếu hụt cho bé sinh mổ.
- Synbiotics: Hệ dưỡng chất gồm probiotic (lợi khuẩn) và prebiotics (chất xơ). Probiotics là các vi khuẩn có lợi, chẳng hạn như Bifidus, còn prebiotics là chất xơ gồm 2’-FL HMO và FOS giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn, hỗ trợ sự cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Việc bổ sung synbiotics giúp tạo hàng rào lợi khuẩn khỏe mạnh và cân bằng, tăng cường miễn dịch đường ruột cho trẻ. [12]
- Lactoferrin: Protein miễn dịch có khả năng kháng khuẩn, cân bằng vi sinh, điều hòa miễn dịch và hỗ trợ cơ thể hấp thu sắt hiệu quả. [8].
Nhìn chung, nếu so với trẻ sinh thường, trẻ sinh mổ sẽ gặp nhiều bất lợi về miễn dịch. Vì vậy, việc tăng cường miễn dịch cho trẻ sau sinh là một thách thức đòi hỏi cha mẹ phải chăm sóc đúng cách và sát sao. Sự chăm sóc kỹ lưỡng và đúng cách của mẹ, đặc biệt trong chế độ dinh dưỡng, khi chọn được đúng loại sữa tăng đề kháng sẽ giúp trẻ sinh mổ nâng cao sức khỏe một cách tự nhiên và hiệu quả từ bên trong.
