Khi nào nên đổi sữa cho bé? Bỏ túi ngay bí quyết từ bác sĩ nhi khoa

Tìm được dòng sữa “chân ái” đã khó, việc đổi sang loại sữa mới khi con không dung nạp hoặc cần đổi theo giai đoạn phát triển lại càng khiến mẹ đau đầu. Một chút vội vàng cũng có thể khiến hệ tiêu hóa non nớt của con bị xáo trộn dễ dẫn tới các biểu hiện mẫn cảm như chàm sữa, mẩn đỏ, nôn trớ, chướng bụng, khó tiêu hay khóc dạ đề. Làm thế nào để quá trình đổi sữa cho bé diễn ra “êm ái” và an toàn nhất? Cùng Hello Bacsi giải mã bí quyết từ bác sĩ nhi khoa ngay bài viết bên dưới nhé!

Nuôi con bằng sữa mẹ hay sữa công thức?

Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Trong sữa mẹ có đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho nhu cầu phát triển của trẻ đồng thời chứa nhiều kháng thể giúp trẻ chống lại các bệnh nhiễm khuẩn. Do đó, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đã khuyến cáo tất cả các bà mẹ nên nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ ít nhất trong 6 tháng đầu và nếu có thể hãy duy trì cho đến khi bé được 2 tuổi hoặc lâu hơn [1].

Thực tế có không ít trường hợp, mẹ không đủ điều kiện nuôi con nuôi bằng sữa mẹ do các vấn đề về sức khỏe. Lúc này, mẹ phải nhờ đến sự hỗ trợ của sữa công thức để con nhận đủ các chất dinh dưỡng thiết yếu đáp ứng nhu cầu phát triển. Tuy nhiên, mỗi loại sữa công thức đều có mùi vị và thành phần dinh dưỡng khác nhau nên bạn có thể sẽ cần đổi sữa cho bé nếu loại sữa hiện tại không còn phù hợp. 

Dấu hiệu bạn nên đổi sữa cho bé

Nuôi con bằng sữa công thức cũng là một hành trình không kém phần gian nan vì bạn có thể sẽ phải thay đổi nhiều loại sữa nếu thấy bé có dấu hiệu không hợp với loại sữa hiện tại. Bạn có thể quan sát các dấu hiệu sức khỏe, sự hứng thú khi uống, tốc độ tăng cân và độ tuổi của bé để quyết định có nên tìm cách đổi sữa cho bé không [2].

1. Bé hay bị nôn trớ, rối loạn tiêu hoá

Một trong những dấu hiệu cha mẹ nên cân nhắc đổi sữa là bé thường xuyên gặp tình trạng rối loạn tiêu hoá kéo dài [2]. Trẻ có thể bị đầy bụng, khó tiêu, tiêu chảy hoặc táo bón, phân thay đổi bất thường (lỏng, có nhầy), kèm theo quấy khóc, bú kém và ngủ không ngon. 

Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân của các biểu hiện này có thể nằm ở đạm sữa của loại sữa con đang uống. Một số sản phẩm sữa trên thị trường có thành phần đạm là đạm bò nguyên vẹn, loại protein khá phức tạp đối với hệ tiêu hoá còn non của trẻ nhỏ. Khi không được tiêu hoá hoàn toàn, các phân tử đạm có thể đi xuống ruột và kích thích niêm mạc ruột, khiến hệ tiêu hoá phản ứng lại và dẫn đến các biểu hiện mẫn cảm tiêu hoá như đầy hơi, đau bụng, phân thay đổi bất thường…  Những biểu hiện này có thể không quá rầm rộ nhưng lại kéo dài và lặp lại [3].

Khi nhận thấy con hay bị rối loạn tiêu hoá, cha mẹ không nên chỉ chờ bé “tự quen”, mà cần xem lại loại sữa đang sử dụng. Nếu sữa bé dùng có thành phần đạm bò nguyên vẹn, hãy cân nhắc đổi sang một loại sữa mới có đạm phù hợp hơn.

2. Bé có các triệu chứng mẫn cảm da như nổi mẩn, chàm sữa, dị ứng…

Khi bị mẫn cảm với đạm sữa bò nguyên vẹn, các biểu hiện không chỉ dừng lại ở hệ tiêu hoá mà còn có thể xuất hiện trên da. Bên cạnh những triệu chứng quen thuộc như đầy hơi, đau bụng, rối loạn phân, trẻ có thể gặp tình trạng nổi mẩn đỏ, khô da, ngứa, chàm sữa…

Nguyên nhân là do đạm sữa bò nguyên vẹn có thể kích thích hệ miễn dịch tại ruột và “kích hoạt” một số phản ứng tại da. Vì vậy, khi thấy trẻ có dấu hiệu mẫn cảm da như nổi mẩn, chàm sữa… lặp lại dù đã chăm sóc da đúng cách, cha mẹ nên nghĩ đến khả năng liên quan đến dinh dưỡng và cân nhắc đổi sang một loại sữa khác cho trẻ.

3. Bé chậm hoặc không lên cân

Thêm một dấu hiệu mà bạn nên cân nhắc về việc tìm cách đổi sữa cho bé là tốc độ tăng cân của trẻ. Theo các chuyên gia nhi khoa, tốc độ tăng cân tiêu chuẩn trung bình của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ như sau: [5]

• Trong 3 tháng đầu đời: Bé có thể tăng 600 – 800 gram, thậm chí là 1 kg trong 1 tháng. Đây là giai đoạn tăng trưởng cân nặng mạnh mẽ nhất của trẻ. 
• Từ tháng thứ 4 đến tháng thứ 6: Bé sẽ bắt đầu tăng cân ổn định hơn với tốc độ khoảng 500 gram mỗi tháng.
• Từ tháng thứ 7 trở đi: Bé tăng khoảng 400 – 500 gram mỗi tháng.

Nếu cân nặng của bé tăng ít hơn khoảng 20% so với tốc độ tăng cân tiêu chuẩn trung bình nêu trên thì con có thể đang trong tình trạng chậm lên cân. Điều này có thể do nguồn dinh dưỡng trẻ hấp thu từ sữa hiện tại là không đủ nên mẹ có thể tham khảo ý kiến bác sĩ và cân nhắc đổi sữa cho bé.

4. Độ tuổi của bé không còn phù hợp với loại sữa hiện tại

Hiện nay trên thị trường, mọi loại sữa công thức đều nêu rõ độ tuổi phù hợp với trẻ. Nếu bé không còn nằm trong độ tuổi chỉ định của hãng sữa, ba mẹ có thể cân nhắc đổi sữa phù hợp với độ tuổi con hơn vì sữa công thức cho từng nhóm tuổi sẽ có thành phần dinh dưỡng khác nhau.

Bật mí cách đổi sữa cho bé giúp bé khỏe mẹ nhàn

Trong việc đổi sữa công thức cho bé, trước tiên, bạn cần chọn được loại sữa mới phù hợp với độ tuổi và khẩu vị của con. Bên cạnh đó, bạn cần xây dựng quy trình giúp bé làm quen sữa mới một cách hiệu quả, tránh đổi sữa quá nhiều lần [3]. Hãy tham khảo những thông tin mà Hello Bacsi tổng hợp được ngay sau đây! 

1. Cách chọn sữa phù hợp cho trẻ

Chọn sữa phù hợp với độ tuổi

Ở mỗi độ tuổi, bé sẽ có tốc độ phát triển khác nhau nên nhu cầu dinh dưỡng cũng khác nhau. Vậy nên, bạn cần quan sát và cân nhắc kỹ để lựa chọn sữa phù hợp với nhu cầu của bé. Cụ thể: [5]

• Trong 3 tháng đầu: Bé sẽ phát triển mạnh về thể chất và cân nặng.
• Từ tháng thứ 4 đến tháng thứ 6: Đây là giai đoạn cơ thể bé tích trữ năng lượng.
• Từ tháng thứ 7 đến 1 tuổi: Ở giai đoạn này, cơ thể bé sẽ chuyển hóa các chất mạnh mẽ hơn.

Trong 3 – 6 tháng đầu, bạn cần tuân thủ chỉ dẫn của bác sĩ nhi khoa hay chuyên gia dinh dưỡng trong việc sử dụng sữa công thức cho bé. Những tháng đầu đời là lúc đầu hệ miễn dịch của bé còn chưa ổn định nên bạn cũng nên hạn chế thay đổi sữa trong giai đoạn này. Khi bé được 7 tháng tuổi, cân nặng của bé phát triển tương đối ổn định và hệ miễn dịch cũng hoạt động hiệu quả hơn nên bạn có thể thay đổi sữa dựa vào các dấu hiệu của bé.

Chọn sữa có đạm whey thủy phân 1 phần hay đạm được cắt nhỏ cùng các thành phần hỗ trợ tiêu hoá, miễn dịch cho trẻ

Để giúp trẻ giảm  nguy cơ gặp phải các triệu chứng mẫn cảm, khi chọn sữa cho bé, mẹ nên lưu ý kỹ về thành phần đạm sữa. Nếu được, hãy ưu tiên những sản phẩm sữa có đạm bò đã được cắt nhỏ như đạm whey thuỷ phân một phần để giúp bé tiêu hoá – hấp thu dễ dàng hơn.

Hiện với sự tiến bộ của khoa học và công nghệ, các nhà khoa học đã ứng dụng công nghệ xử lý nhiệt và thuỷ phân bằng enzyme đặc hiệu để “cắt” phân tử đạm nguyên vẹn thành các phân tử nhỏ hơn. Theo nghiên cứu, đạm thủy phân một phần hiếm khi gây đông vón dưới môi trường acid dịch vị và giảm thời gian làm rỗng dạ dày. Nhờ đó, sữa đạm thuỷ phân sẽ giúp trẻ dễ tiêu hóa hơn và ít gặp tình trạng khó chịu ở đường ruột [6], [7], [8].  

Các nghiên cứu còn cho thấy, đạm whey thủy phân một phần còn chứng minh được khả năng phòng ngừa lâu dài đối với triệu chứng mẫn cảm trên da [9], [10], [11]. Việc lựa chọn công thức có đạm whey thủy phân một phần được khuyến nghị ưu tiên ở nhóm trẻ có cơ địa nhạy cảm, tiền sử gia đình dị ứng hoặc thường xuyên khó chịu tiêu hóa khi đổi mùa.

Ngoài ra, sữa mẹ chọn cho bé cũng nên chứa các thành phần hỗ trợ tiêu hoá, miễn dịch cho trẻ, điển hình là lợi khuẩn (probiotic) và chất xơ (prebiotic). Đối với lợi khuẩn, mẹ nên ưu tiên nguồn dinh dưỡng chứa chủng Bifidus BL – chủng lợi khuẩn giúp ổn định hệ vi sinh đường ruột, tăng cường khả năng đáp ứng miễn dịch và giảm nguy cơ gặp các vấn đề liên quan đến tiêu hóa [12], [13], [14], [15]. Cùng với đó, mẹ cũng nên chọn sản phẩm có 5 HMO bởi thành phần này sẽ đóng vai trò như prebiotic, giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn và hỗ trợ tăng cường, cải thiện sức đề kháng cho trẻ [16].

Tham vấn ý kiến chuyên gia dinh dưỡng hay bác sĩ

Để đảm bảo an toàn cho bé, bạn nên tham khảo ý kiến của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng khi chọn sữa công thức mới cho con. Bạn hãy thảo luận cùng bác sĩ về thành phần dinh dưỡng trong sữa cũng như thể trạng của con để được tư vấn sản phẩm sữa phù hợp nhất. 

2. Cách đổi sữa cho bé theo từng lộ trình cụ thể [2], [17]

Có nhiều cách đổi sữa cho bé khác nhau mà bạn có thể cân nhắc tùy vào độ tuổi và lịch sinh hoạt của con. Dưới đây là các cách đổi sữa cho bé phổ biến được nhiều mẹ bỉm áp dụng: 

Đổi ngay mà không qua giai đoạn chuyển tiếp

Nếu bé đã có hệ miễn dịch ổn định, cân nặng hợp lý cùng thể trạng tốt và thuộc típ “dễ ăn”, bạn có thể cho bé đổi sữa ngay lập tức mà không cần phải trải qua quãng thời gian chuyển đổi. Thông thường, giai đoạn bé đủ thể trạng để đổi sữa ngay lập tức là khoảng 6 – 7 tháng tuổi. Nếu bạn và bác sĩ đã chọn được sữa có thành phần dinh dưỡng phù hợp với bé thì có thể cho con dùng ngay trong thời điểm này.

Đổi sữa có giai đoạn chuyển tiếp

Để đổi sữa cho con, ba mẹ có thể sắp xếp cho con một giai đoạn chuyển tiếp để bé thích nghi dần với sữa công thức mới. Đây cũng là khoảng thời quan để ba mẹ quan sát tình trạng sức khỏe của con sau khi đổi sữa. Cách đổi sữa có giai đoạn chuyển tiếp cho bé như sau: [17]

• Pha sữa với tỉ lệ sữa mới bằng 1/3 tổng lượng sữa trong 2 – 3 ngày. Bạn quan sát thấy trẻ không có hiện tượng bú ít, bỏ bú hay tiêu chảy thì tiếp tục tăng tỉ lệ sữa mới trong những ngày tiếp theo.
• Pha sữa với tỉ lệ sữa mới bằng 1/2 tổng lượng sữa trong 2 – 3 ngày và tiếp tục quan sát biểu hiện khi bú và tình hình sức khỏe của con.
• Pha sữa với tỉ lệ sữa mới bằng 2/3 tổng lượng sữa trong 2 – 3 ngày và tiếp tục quan sát như trước.
• Sau khoảng thời gian chuyển tiếp trên, bé đã quen với sữa mới và bạn có thể bắt đầu cho con uống sữa mới hoàn toàn. 

Đổi sữa luân phiên [17]

Khác với cách đổi sữa cho bé trên, cách đổi sữa luân phiên sẽ không yêu cầu bạn trộn hai loại sữa công thức với nhau. Theo cách này, bạn sẽ cho bé bú luân phiên loại sữa hiện tại và loại sữa mới ở mỗi cữ bú. Bạn có thể tham khảo lịch trình đổi sữa luân phiên cho bé như sau:

Cách đổi sữa cho bé thật ra không khó nếu bạn tìm hiểu kĩ thành phần dinh dưỡng trong sữa và quan sát biểu hiện của con và có thêm sự tư vấn của bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng. Với loại sữa mới phù hợp hơn, bé sẽ nhận được dưỡng chất đáp ứng đúng nhu cầu tăng trường và phát triển toàn diện.